Fenomen GULAGa

W niniejszej pracy zbiorowej zebrano badania amerykańskich i europejskich naukowców poświęcone GUŁAG-owi jako złożonemu i zróżnicowanemu zjawisku, którego nie można sprowadzić do znanego obrazu archipelagu jako odrębnej całości oderwanej od życia kraju i społeczeństwa. GUŁAG jest postrzegany jako część ogólnosowieckiego systemu pracy przymusowej, gdzie nie ma wyraźnej granicy między pracą wolną a przymusową. Obozy pełniły nie tylko funkcję polityczną i penitencjarną, ale także gospodarczą, odgrywając ważną rolę w stalinowskim programie modernizacji kraju, przymusowo angażując w budowę komunizmu wykwalifikowanych inżynierów i wybitnych naukowców. W poszczególnych rozdziałach fenomen GUŁAG-u jest konsekwentnie porównywany z innymi podobnymi systemami istniejącymi w różnych krajach i epokach: z brytyjskimi obozami w kolonialnych Indiach i Afryce, z syberyjskimi zesłaniami z czasów carskich, z obozami pracy w Chinach i Korei Północnej. W rezultacie GUŁAG jawi się nie tylko jako zjawisko specyficznie sowieckie, ale także jako część szerszej tendencji o zasięgu międzynarodowym.